Definities:
Racisme is een
woord dat in het algemeen gebruikt wordt in verband met “ras”. Er
is hiervoor geen nauwkeurig vastgestelde betekenis. De etymologie van
dit woord is ook niet duidelijk. De oorsprong van het woord zou
mogelijk in Arabisch zijn, namelijk “ra's” wat “hoofd”
betekent in Arabisch. Dit zou binnengedrongen zijn in de Europese
talen via Spaans “Raza” (ras).
Het woord racisme kan verschillende
betekenissen tolereren. Het verwijst enerzijds naar een leer die mensen in
rassen categoriseert. Maar anderzijds is het een beladen begrip dat haat of minachting van mensen van andere afkomsten inhoudt.
Xenofobie is een
neologisme dat bestaat uit twee Griekse woorden: xenos
(vreemdelingen) en phobos (angst). Met andere woorden, betekent
xenofobie taalkundig een irrationele angst voor de vreemdelingen.
In courant taalgebruik:
In het dagelijkse gebruik worden de
twee begrippen meestal door elkaar gebruikt in de zin van haat of
minachting van andere vreemdelingen. Het gaat hier echter in de
eerste instantie om haat tegen andere etniciteiten, en niet zo zeer
om rassen. Deze etniciteiten mogen wel tot hetzelfde ras behoren,
maar toch zouden ze onderscheiden worden door cultuur of taal of
geloof. In sommige gevallen kan het wel gaan om onderscheid wegens
een schijnbaar “ras” zoals in het geval van “zwarte Afrikanen”.
Deze worden soms raciaal gesitueerd in een lagere trede van de
evolutieladder. Op basis van dit biologische onderscheid zouden ze
bijvoorbeeld andere eigenschappen ontwikkelen dan het blanke ras. Men
dient wel op te merken dat “ras” geen wetenschappelijke term is,
maar eerder een beschrijving die steeds faalt om mensen
wetenschappelijk te classificeren.
Xenofobie is een perfect milieu voor het ontstaan van racisme. Door de angst voor degenen die “anders” zijn, kan er een proces ontstaan van demonisering. Dit leidt uiteindelijk tot racisme.
Niettemin zou de xenofobie – als we
dit letterlijk nemen - eerder een ongewilde angst zijn, die kan
verdwijnen na het leren kennen van de andere. Daarentegen is racisme
in zijn extreme vorm een soort dogma waar men haat of een
superioriteitsgevoel ontwikkelt als realistische noodzaak of puur evidente
realiteit.
In praktijk gebruikt men soms de term
“xenofobie” als softe term om racisme aan te duiden.
Ontstaan van racisme:
Het racisme als wetenschappelijke leer,
waar mensen op basis van ras onderscheiden worden, zou mogelijk
ontstaan zijn tijdens de Europese renaissance. De Europese
antropologen gingen de mensen bestuderen in hun kolonies. Dit heeft
ertoe geleid dat de kolonies geassocieerd werden met minder
ontwikkelde culturen ten opzichte van de heersende macht.
Maar racisme in zijn populaire gebruik
is mogelijk even oud als de mensheid. De angst voor of haat tegen
vreemdelingen is geattesteerd in de eerste geschreven vormen.
Invloed op de maatschappij:
Samenleven tussen verschillende
etniciteiten en dus verschillende culturen is geen uitvinding van
vandaag. In Oud Egypte zien we dat er verschillende volkeren in
Egypte samengeleefd hebben. Deze
minderheden konden zelfs heersen in het Oude Egypte met behoud van
eigen cultuur en toe-eigening van de Egyptische cultuur. Maar ze
kenden ook de vijanden die uit westen van Egypte of via de zee
kwamen. Dit waren de barbaren.
Het woord “barbaar” stamt van het
Grieks af. De Grieken net als de Romeinen beschouwden de
vreemdelingen als “barbaren”, ongeacht of ze een hogere
beschaving ontwikkelden of niet. Het is wel merkwaardig dat deze
onderscheiding niet versteend was. Ten tijde van de Romeinen was “de
andere” een barbaar, zolang die niet tot de “wij” behoorde en
deze “wij-groep” was ook geen eeuwige definitie. Zowel de-wij als
de-ze waren onderworpen aan verandering. Rome kon niet meer het
wij-privilege handhaven. De barbaren van het verleden werden de
leidende generaals en ook de heersende keizers. Dit herhaalde zich
ook tijdens de Islamitische imperia.
Maar in de context van de hedendaagse
samenleving is de contrast zeer vervaagd met uitzondering van
bepaalde hoeken of stromen. Het racisme is heden ten dage onderdrukt
door middel van educatie, wetten en campagnes, maar ook door de wil
om samen te leven. Nochtans, is racisme niet uitgestorven, en het
blijft en zal zich steeds oproeren. Het nazisme heeft bijvoorbeeld
minder dan een eeuw gelden het racisme en xenofobie bekroond tot
staatsideologie. De sympathie met de apartheid leeft bij sommigen nog
altijd.
Het blijft nochtans slachtoffers maken
en het leidt tot etnische segregaties en polarisering van de
maatschappij onder verschillende slogans, soms zelfs gepromoot in
verleidelijke verpakkingen. Maar de gevolgen kunnen zowel op korte
als lang termijn schadelijk zijn, voornamelijk voor de minderheden.
Desondanks zou de hele samenleving daaraan boeten door etnische
eilanden te creëren waardoor een deel van de maatschappij niet
optimaal benut wordt.
De recente geschiedenis laat zien dat
de staten waar de segregatie de norm was onhoudbare beloftes kregen
van de toekomst om te floreren, ook al was er sprake van elitaire
superioriteit voor een bepaald tijdperk.
Een spartaans model zoals het
apartheidsregime was enkel mogelijk door een onvoorwaardelijke
ijzeren hand. Tegenwoordig vergelijkt men ook Israël met Sparta. Een
land met een vijfde, die Arabisch is, vindt dat het van vitaal belang
is dat het als joods erkend moet worden. Een symbolische erkenning
die alleen met een ijzeren hand zou kunnen overleven.
Bekijk ook het grote racisme experiment op YouTube:
Reacties: